ÜSKÜDAR PLANLAMA ATÖLYESİ SANAL SERGİSİ
Yahya Kemal Beyatlı, “Üsküdar” şiirinde Üsküdar’ı şu mısralarla dile getirir:
Nice yüz bin senedir Şark’ın ışık mimarı
Böyle mâmur eden, ettikçe hayal Üsküdar’ı
O ilâhın bütün ilhamı fakat anidir,
Bu ateşten yaratılmış yapılar fanidir.
Kaybolur hepsi bir anda kararmakla batı
Az sürer gerçi fakir Üsküdar’ın saltanatı
İstanbul’un Anadolu’ya açılan tarihsel kapısı olan Üsküdar; uzun tarihsel geçmişinin izlerini taşıyan efsane ve menkıbeleri, bazıları Mimar Sinan’ın imzasını taşıyan Osmanlı dönemi cami ve külliyeleri, özgün ahşap yapıları, geleneksel mahalle dokusu ve Karacaahmet gibi anıtsal peyzaj alanlarıyla kentsel belleğin simgesini oluşturmaktadır. Nitekim Üsküdar’ın kimliği yalnızca bu tarihsel mirasla sınırlı kalmamış; zamanla kentin ana ulaşım akslarının kesişim noktasına dönüşerek yoğun kentsel hareketlilik ve kıyı üzerindeki kullanım baskısının yanı sıra, rant odaklı bir yapılaşma süreciyle de karşı karşıya kalmıştır. Ancak, Boğaz siluetine doğrudan yansıyan bu hızlı yapılaşma eğilimi, Üsküdar’ın çeper mahallelerinde mekânsal, toplumsal ve ekonomik dönüşüme de sebep olmuştur. Nitekim bu dönüşümün arkasındaki temel dinamiklerden birini ilçedeki demografik yapı değişimi oluşturmaktadır. TÜİK verilerine göre 2016 yılında 535.537 kişilik bir nüfusa, yaklaşık 167 bin haneye ve ortalama 3,20 hane halkı büyüklüğüne sahip olan ilçe; 2025 yılına gelindiğinde nüfusunun 514.294 seviyesinde dengelenmesine karşın hane halkı sayısını yaklaşık 180 bine yükseltmiştir. İlçe genelinde ortalama hane halkı büyüklüğünün 2,90 bandının altına gerilemesi; 4 ve daha büyük hanelerin payını yaklaşık %18-19 seviyelerine düşürürken, tek kişilik haneler ile 2 ve 3 kişilik çekirdek hanelerin toplam payını %70’in üzerine taşımıştır. Ortaya çıkan bu demografik tablo, ilçe genelinde parsel bazlı konut talebini artırırken kentsel mekân üzerindeki yapılaşma baskısını da doğrudan hızlandırmıştır. Söz konusu mekânsal ve demografik dinamikleri bütüncül bir yaklaşımla ele almak amacıyla; Planlama Atölyesi bünyesinde, 2024-2025 ve 2025-2026 eğitim-öğretim yıllarını kapsayan iki yıllık süreçte, Üsküdar ilçe bütününü odağına alan kapsamlı bir alan çalışması gerçekleştirilmiş; ilçenin coğrafi, mekânsal, toplumsal, ekonomik ve ekolojik yapısına ilişkin nitel ve nicel veriler toplanarak teknik tespit ve yerinde gözlemler titizlikle tamamlanmıştır. Yürütülen kapsamlı araştırma ve alan incelemelerinin ışığında; atölye sürecinde öğrencilerimiz tarafından sırasıyla geliştirilen analitik etüt, çalıştay raporuna ilişkin çalışmalar, sentez, mekânsal gelişim şeması, master plan, tematik planlar, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Plan ve kararları aşamalı olarak geliştirilmiştir. Tüm bu aşamaları bir araya getiren Planlama Atölyesi Sergisi; Üsküdar’ın tarihsel mirasını korurken geleceğin afet risklerine, iklim krizine ve rant odaklı kentsel dönüşüm baskısına karşı dirençli, adil, sürdürülebilir ve yaşanabilir bir ilçe için üretilen öğrenci çalışmalarını ortaya koymaktadır. Bu vesileyle atölye sürecinin gerçekleştirilmesinde ve sergilenmesinde destek veren üniversitemize, Üsküdar Belediyesine ve sürece emek veren tüm öğrenci ve atölye eğitim kadrosuna teşekkürlerimizi sunarız.
Dr. Öğr. Üyesi Levent Özaydın
Dr. Öğr. Üyesi Ü. Özlem Ünver Göçer
ÜSKÜDAR PLANLAMA ATÖLYESİ SANAL SERGİSİ
Yahya Kemal Beyatlı, “Üsküdar” şiirinde Üsküdar’ı şu mısralarla dile getirir:
Nice yüz bin senedir Şark’ın ışık mimarı
Böyle mâmur eden, ettikçe hayal Üsküdar’ı
O ilâhın bütün ilhamı fakat anidir,
Bu ateşten yaratılmış yapılar fanidir.
Kaybolur hepsi bir anda kararmakla batı
Az sürer gerçi fakir Üsküdar’ın saltanatı
İstanbul’un Anadolu’ya açılan tarihsel kapısı olan Üsküdar; uzun tarihsel geçmişinin izlerini taşıyan efsane ve menkıbeleri, bazıları Mimar Sinan’ın imzasını taşıyan Osmanlı dönemi cami ve külliyeleri, özgün ahşap yapıları, geleneksel mahalle dokusu ve Karacaahmet gibi anıtsal peyzaj alanlarıyla kentsel belleğin simgesini oluşturmaktadır. Nitekim Üsküdar’ın kimliği yalnızca bu tarihsel mirasla sınırlı kalmamış; zamanla kentin ana ulaşım akslarının kesişim noktasına dönüşerek yoğun kentsel hareketlilik ve kıyı üzerindeki kullanım baskısının yanı sıra, rant odaklı bir yapılaşma süreciyle de karşı karşıya kalmıştır. Ancak, Boğaz siluetine doğrudan yansıyan bu hızlı yapılaşma eğilimi, Üsküdar’ın çeper mahallelerinde mekânsal, toplumsal ve ekonomik dönüşüme de sebep olmuştur. Nitekim bu dönüşümün arkasındaki temel dinamiklerden birini ilçedeki demografik yapı değişimi oluşturmaktadır. TÜİK verilerine göre 2016 yılında 535.537 kişilik bir nüfusa, yaklaşık 167 bin haneye ve ortalama 3,20 hane halkı büyüklüğüne sahip olan ilçe; 2025 yılına gelindiğinde nüfusunun 514.294 seviyesinde dengelenmesine karşın hane halkı sayısını yaklaşık 180 bine yükseltmiştir. İlçe genelinde ortalama hane halkı büyüklüğünün 2,90 bandının altına gerilemesi; 4 ve daha büyük hanelerin payını yaklaşık %18-19 seviyelerine düşürürken, tek kişilik haneler ile 2 ve 3 kişilik çekirdek hanelerin toplam payını %70’in üzerine taşımıştır.
Ortaya çıkan bu demografik tablo, ilçe genelinde parsel bazlı konut talebini artırırken kentsel mekân üzerindeki yapılaşma baskısını da doğrudan hızlandırmıştır. Söz konusu mekânsal ve demografik dinamikleri bütüncül bir yaklaşımla ele almak amacıyla; Planlama Atölyesi bünyesinde, 2024-2025 ve 2025-2026 eğitim-öğretim yıllarını kapsayan iki yıllık süreçte, Üsküdar ilçe bütününü odağına alan kapsamlı bir alan çalışması gerçekleştirilmiş; ilçenin coğrafi, mekânsal, toplumsal, ekonomik ve ekolojik yapısına ilişkin nitel ve nicel veriler toplanarak teknik tespit ve yerinde gözlemler titizlikle tamamlanmıştır. Yürütülen kapsamlı araştırma ve alan incelemelerinin ışığında; atölye sürecinde öğrencilerimiz tarafından sırasıyla geliştirilen analitik etüt, çalıştay raporuna ilişkin çalışmalar, sentez, mekânsal gelişim şeması, master plan, tematik planlar, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Plan ve kararları aşamalı olarak geliştirilmiştir. Tüm bu aşamaları bir araya getiren Planlama Atölyesi Sergisi; Üsküdar’ın tarihsel mirasını korurken geleceğin afet risklerine, iklim krizine ve rant odaklı kentsel dönüşüm baskısına karşı dirençli, adil, sürdürülebilir ve yaşanabilir bir ilçe için üretilen öğrenci çalışmalarını ortaya koymaktadır. Bu vesileyle atölye sürecinin gerçekleştirilmesinde ve sergilenmesinde destek veren üniversitemize, Üsküdar Belediyesine ve sürece emek veren tüm öğrenci ve atölye eğitim kadrosuna teşekkürlerimizi sunarız.
Dr. Öğr. Üyesi Levent Özaydın
Dr. Öğr. Üyesi Ü. Özlem Ünver Göçer
